Проф. д-р Ванчо Аџиски од Факултетот за природни и технички науки при Универзитет „Гоце Делчев“ – Штип учествуваше на 4th Butterfly Innovation Forum во Нови Сад, организиран од Regional Cooperation Council (RCC), на 19–20 ноември 2025 г. Тој беше панел-учесник на дискусијата со наслов „Artificial Intelligence Hype: Where Are We Now?“, посветена на реалната примена и ефектите од вештачката интелигенција.
Во своето излагање проф. д-р Аџиски презентира конкретни AI решенија во рударството:
- Систем за автоматска детекција на лична заштитна опрема во рударската индустрија, користејќи компјутерска визија и машинско учење;
- Предиктивно одржување кое преку сензори инсталирани на рударската механизација навреме предвидува дефект и ја претвора „аномалијата“ во јасна, однапред закажана интервенција;
- Дигитални близнаци за побрзи и појасни одлуки при процесот на евакуација во рудниците за подземна експлоатација;
- AI автоматизации што ги отстрануваат секојдневните рутински повторливи задачи.
Посебен акцент беше ставен на AI агентите – мали „асистенти“ кои не само што детектираат проблем, туку предлагаат следен безбеден чекор и објаснуваат „зошто“. Проф. д-р Аџиски ја сподели својата визија за трансфер на знаењето од искусните оператори (одлуки во реални услови) и нивно комбинирање со сензорски и историски податоци, за моделите да еволуираат во AI-експерти за конкретни операции – секогаш со човек во процесот и усогласени со стандардните процедури.
Во делот на еколошките студии на случај, проф. д-р Аџиски го презентира проектот во кој со помош на вештачка интелигенција, компјутерска визија и машинско учење врз мултиспектрални сателитски снимки, автоматски се препознаваат јаловиштата во рамките на рудниците. Детектираните локации се интегрираат во геопросторен модел што симулира повеќе сценарија на евентуално истекување, по кои долови и водотеци би се движел текот и кои патишта, земјоделски површини и населени места би биле засегнати. Врз основа на резултатите се изработуваат еколошка и финансиска проценка (ризици, очекувани штети и приоритетни мерки), што им овозможува на институциите да планираат превентивни интервенции, мониторинг и распределба на ресурси таму каде што ефектот е најголем.
Проф. Аџиски го истакна и преносот на европските најдобри практики во Западен Балкан преку AI алатки и „паметен“ пристап од типот RAG (Retrieval-Augmented Generation): базата на добри практики станува разговорен асистент што за неколку секунди враќа слични случаи, мерки, трошоци и резултати – алатка што им помага на инспектори, инженери и локални заедници да делуваат навремено и со докази.
Учеството на Форумот го засилува меѓународниот углед на УГД–Штип и отвора нови можности за академско-индустриска соработка во областа на AI.
